Piše: Darko Žarić, muzejski savetnik Narodng muzeja „Toplice“
Posle bekstva u Mitrovici ispred stražara 20. februara 1916. godine, Kosta je radio na formiranju odreda. Prvi koji su stupili u odred 4. maja 1916. godine bili su narednici Janićije Dimić i Aleksandar Piper, podnarednik Jovan Jovanović, redovi Stevan Vukomanović iz Dobrova, Vesko Stefanović iz Mijokovića i Mihajlo Milenković iz Krušice.
Dana 16. maja u odred su stupili Milan i Pavle Vučković i Simon Radović iz Gnježdana, 21. maja Aksentije Radović, Teodor Nestorović, iz Gnježdana i Mina Barać iz Desetke i 23. maja Milorad Antonijević iz Majdeva. Maja meseca 1916. godine odred je činilo 14 ustanika sa vojvodom.
Pečat sa nazivom odreda prvi put je objavlјen na naredbi br. 1 dana 27.11.1916. godine. Naziv odreda stoji na štambilјu a on je urađen tek posle Vojinovićeve narudžbine 17.01.1917. godine u Prokuplјu. Na osnovu narativnih izvora, na traženje vojvode Koste Vojinovića od žena koje su bile u njegovom odredu da sašiju zastavu odreda, Milunka i Jeftimija Kovačević iz Belog Polјa u selu Iričić 2. avgusta 1916. godine su sašile zastavu.
Zastava je bila pričvršćena na jednoj motki a na vrhu je bio postavlјen mesingani krst. Za prvog zastavnika odreda, vojvoda je postavio podnarednika 11. puka 3 bat. 3. čete Jovana Jovanovića iz Kosovske Mitrovice (1888-1916) a posle njegove pogibije 16. decembra 1916. godine postavio je narednika Janićija Dimića (1889-1917) iz Belog Polјa kod Brusa.
Pravila za upis u odred vojvoda je prvi put objavio tek 25.5.1917. godine posle propasti ustanka sa zadnjom desetom tačkom gde je pisalo „Svi za jednog – a jedan za sve“.
Nakon sloma ustanka, Kopaonički odred je nastavio borbu sve do bitke 15. oktobra 1917. godine na Livadicama – Ivalјak između Žareva i Trećaka gde je bio opkolјen od bugarskih i austrijskih četa kada je bio skoro uništen. Pre toga, za samo 15 dana bilo je 47 sukoba četnika i okupatora (od 05. do 20. oktobra). Na Livadicama poginuo je Janićije sa sestrom Stankom Dinić Petrović i još 15 četnika. Tada je bilo zaroblјeno 13 četovođa, 134 četnika i 24 vođa. U toj bici bila je zaplenjena cela Vojinovićeva arhiva a i vojvoda je bio ranjen u nogu.
Janićijeva majka Danica iako ranjena sklonila je zastavu na sigurno mesto da ne bi pala u ruke bugarskih vojnika. Od tada o zastavi nemamo više nijedan pouzdan podatak.
Kopiju zastave po opisu iz Dnevnika, Narodni muzej Toplice uradio je 2023. godine.
Reference:
- Mladenović dr Božica priređivač Dnevnika Koste Vojinovića Kosovca od 1916. do 1917. godine, Živ se ne predajem !!!, Talija izdavaštvo i Filozofski fakultet u Nišu, Niš 2017, 49-63, 75
- Mitrović dr Andrej, Ustaničke borbe u Srbiji 1916-1918, Zavod za udžbenike, Beograd 2018, 285
- Perović dr Milivoje, Toplički ustanak 1917, Slobo lјubve, Beograd 1971, 284-286,297
Ukoliko želite da podržite rad sajta, donaciju možete uplatiti putem žiro- računa: 160-6000001938574-59 ili možete da skenirate QR kod:
👍